Scéalta Nuachta ó Leabhar Breac

Athléamh ar Chlasaicí: Táin Bó Cuailnge

Ar ár gcamchuairt ar shárleabhair is ar chlasaicí na litríochta tagaimid chomh fada le ceann de na scéalta is sine sa Ghaeilge, ceann de scéalta íocónacha ár gcine, Táin Bó Cuailnge. Foilsíodh eagrán nua en sárscéal seo le deireanas agus é curtha sa Nua-Ghaeilge ag Darach Ó Scolaí.

Táin Bó CuailngeSine Nua i Slabhra na hAthnuachana

‘Maith, a phopa, a Lao,’ arsa Cú Chulainn, ‘innill an carbad agus sáigh brod san eachra. Tiomáin an carbad dúinn agus tabhair do chlár clé leis na sluaite agus féach an dtiocfaimid ar thosach nó ar dheireadh nó ar lár na sluaite óir ní bhead beo mura dtite cara nó namhaid d’Fhir Éireann liom anocht.’  Is mar sin a thugann Cú Chulainn agus a charbadóir Lao aghaidh ar an namhaid sa mhór-eipic náisiúnta Táin Bó Cuailnge a d'fhoilsigh Leabhar Breac faoi Nollaig.

Ag trácht ar an saothar di, dúirt an tOllamh Máire Ní Annracháin go raibh "sine nua curtha ag an saothar seo i slabhra athnuachana na Gaeilge." (Feasta).

"Ó tharla go bhfuil buneachtraí an scéil leagtha síos ag an traidisiún, braitheann feabhas an leagain seo ar chaighdeán na teanga agus na stíle. Caighdeán ard – an cineál is airde – atá ann. Tá an stíl nádúrtha, soléite, saibhir. Tá luas agus rithim ann. Tá beocht sna cuntais," arsa an tOllamh Máire Ní Annracháin. "Cuireann an saothar seo seoid de chuid na Gaeilge, na hÉireann agus go deimhin an domhain uile, ar fáil don aois nua. Ba chóir don údar féin – agus is cinnte go mbeidh Gaeilgeoirí uile – bródúil as an maisiú seo ar an mílaois úr."

Athinsint Dhílis ar na Leaganacha is Sine

I mí na Nollag seo caite a foilsíodh an t-eagrán seo de Tháin Bó Cuailnge, leagan iomlán nua, bunaithe ar na príomhleaganacha den Táin atá curtha in eagar ag na scoláirí le cúpla scór bliain anuas, agus é athchóirithe sa Nua-Ghaeilge. Is é Darach Ó Scolaí a scríobh, agus is "Athinsint dhílis ar na seanleaganacha den Táin" a thugann an t-údar air.

Is ó thrí lámhscríbhinn go príomhdha a tháinig an Táin anuas chugainn inniu, ceann acu, Leabhar na hUidhre, atá beagnach míle bliain d'aois. Aithnítear an Táin, in Éirinn agus thar lear, mar cheann de chlasaicí móra na hEorpa, agus tá aistriúcháin den scéal (nó aistriúchán ar an aistriúchán Béarla) ar fáil i mBéarla, i bhFraincis, agus i mórchuid teangacha. Cé gur beag Éireannach nár chuala trácht ar an Táin, is beag duine a bhfuil an scéal ar eolas acu, agus is cinnte gur beag Gaeilgeoir a bhfuil an Táin léite aige go dtí seo.

CarbadClasaic a Sháraíonn Leagan Kinsella

Is ar dhréacht den saothar seo a bronnadh Duais Chuimhneacháin Aodáin Mhic Phóilin ag an Oireachtas in 2017. Ag tagairt don leabhar dó, san iris Comhar, is é a scríobh an tOllamh Gearóid Denvir, "Is fada an leabhar seo ag teastáil ó lucht léite na Gaeilge agus níl aon amhras ach gur clasaic a bheas ann in imeacht ama agus go sáraíonn sé leagan Béarla Thomas Kinsella. Fanann an leagan seo dílis do réim teanga an bhunleagain agus san am céanna aimsíonn an t-údar réim chuí teanga i nGaeilge an lae inniu."

Chaith Darach Ó Scolaí os cionn trí bliana ag obair ar an Táin. Is le súil go mbainfeadh léitheoirí na Gaeilge "an sásamh céanna as an scéal agus a bhain lucht a léite is a chloiste os cionn naoi gcéad bliain ó shin," a chuir sé roimhe an saothar a fhoilsiú. "Ní eagrán scolártha atá anseo," ar sé, "ach síneadh eile lenár dtraidisiún scéalaíochta, síneadh le hobair na scríobhaithe a bhreac an scéal i Leabhar na hUidhre agus i lámhscribhinní eile le linn na Meánaoise. Cé go bhfuil roghnú áirithe le déanamh idir na leaganacha éagsúla den Táin in áiteanna, fanaim dílis do na buntéacsanna chomh fada agus is féidir, gan brí an scéil a chailleadh, ná rithim na hinsinte."

Ar na leabhair eile atá ar ghearrliosta Ghradam Uí Shúilleabháin tá Dialann mo Mháthar le Pádraig Breathnach, Nollaig Ó Gadhra: Cuimhní Cairde ​curtha in eagar ag Máirín Ní Ghadhra, Súil Eile le Seán Tadhg Ó Gáirbhí, Oilithreach Pinn le Liam Ó Muirthile, Amhráin agus Dánta Raiftearaí le Dúghlas de hÍde​​​.

Tigh Mholly

Return to News